Nederlands als tweede taal zingend aanleren

01 feb 2017

Een taal leren door deze te zingen. Het lijkt een voor de hand liggend recept voor aanbieders van taalonderwijs. Zingen in de klas draagt mede bij aan taalontwikkkeling bij kinderen. Toch moest ik speuren naar muzikale initiatieven die ten doel hadden anderstalige kinderen en ook volwassenen de Nederlandse taal bij te brengen. Voor een deel ligt dat denk ik bij een gebrek aan geschikte liedjes. De tekst van bijvoorbeeld het Wilhelmus is zowel taalkundig als inhoudelijk wel erg lastig te doorgronden voor een beginnend inburgeraar uit Syrie. En hoe staat het met de wetenschappelijke onderbouwing? Ga je een nieuwe taal  sneller leren door deze te zingen of zorgt zingen vooral voor een extra emotionele, sociale dimensie?

De wetenschap

Een onderzoek uit 2008 door een groep Frans-Belgische wetenschappers, waarbij Franse studenten onbekende woorden moesten uitspreken en zingen, wees uit, dat  melodisch weergegeven woorden beter werden onthouden. Een vergelijkbaar Brits onderzoek uit 2013 naar het aanleren van Hongaars leverde een soortgelijk resultaat op. Henkjan Honing (afb links), hoofd van de onderzoeksgroep naar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, beaamt dat het een mogelijke conclusie is, maar was tot voorkort nog voorzichtig: “Het lijkt erop dat muziek en taal deels dezelfde neurale gebieden gebruiken en deels aparte. Sommige onderzoekers denken daarom dat het zingen van liedjes helpt bij de taalverwerving, maar er is nog veel debat over. Wat wel vaststaat is dat de muzikale aspecten van taal al heel vroeg een belangrijke rol spelen in het leven van de mens. Al drie maanden voor de geboorte kunnen baby’s de toonhoogte, melodie en het ritme van hun moedertaal onderscheiden van andere talen. Ze blijken het als ze huilen zelfs te imiteren: Franse baby’s huilen omhoog, Duitse baby’s huilen omlaag.”
Het rapport "The Impact of Arts Education van de OESO uit 2013 is eveneens voorzichtig in het concluderen dat muziek een positieve invloed heeft op het leren van een taal. Het positieve effect is  vooral zichtbaar bij gesproken taal, het kunnen onderscheiden van klanken en bij leesvaardigheid. Verder stelt het rapport, dat er sterke aanwijzingen zijn dat muziekonderwijs leidt tot betere prestaties in voorbereidend lezen en het onderscheiden van woorden. Muziek kan daarbij dienen als een bruikbaar hulpmiddel om een tweede taal te leren.  Bij taalverwerving gaat het om klankherkenning, klankproductie, woordgeheugen en zinsvorming. Al deze aspecten zien we aangepaste vorm terug in muzikale taal.
Binnenkort kunnen we een proefschrift verwachten van Richard Kunert, die aan het promoveren is op het thema  'muziek en taalvaardigheden'.

Voorbeelden

Niet alle liedjes zijn even geschikt om het leren van een taal bij anderstalige kinderen en volwassenen te ondersteunen. Dat gegeven zette  Janjaap de Vries, voormalig docent Nederlands als tweede taal, ertoe aan zelf liedjes te schrijven. “In het bestaande populaire Nederliedrepertoire van bands .. is weinig geschikt lesmateriaal te vinden”, zegt hij in het voorwoord van zijn boek ‘Anders nog iets?’. “De liedjes sluiten niet aan bij de lesthema’s en het taalniveau van de leerlingen en gebruiken te veel beeldspraak. Kinderliedjes zijn qua niveau beter, maar vaak weer te kinderachtig.”….“Het voorstelliedje kan iedereen meteen meezingen, omdat het refrein vier keer langskomt. Dat is een groot succes, want daardoor blijft de tekst goed hangen. Zingen helpt echt enorm bij de taalverwerving. Mensen kunnen de woorden van een nieuwe taal veel makkelijker onthouden, omdat ze herhaald worden en vanwege de melodie en de rijm. En het helpt ook om over de gêne heen te komen, want als je nog amper een woord in een nieuwe taal kunt spreken is het best moeilijk om meteen met dialogen te beginnen in de klas.” (Zie ook de boekentip onder aan deze blog: Anders nog iets?)

ZangExpress schreef het lied  'kom eruit!', een vrolijke uitnodiging aan iedereen die graag beter zou willen leren communiceren via taal. Melissa ’t Hart, een van de drijvende krachten achter ZangExpress: “Dit lied hebben we in opdracht van Stichting Lezen en schrijven gemaakt met als doel, mensen uit hun isolement te halen. Het lied wordt met veel plezier gezongen door de groepen 6, 7 en 8. Juist als het onderwerp taal ‘aan de hand is’, bijvoorbeeld bij de week voor alfabetisering, of een projectweek op school. Zo deden we dat met stichting wereld leren op meerdere scholen in een project voor meer taal plezier gecombineerd met ouder en kind zingen…!Deze projecten maken veel los, want opa’s en oma’s, vaders moeders iedereen was welkom. Juist om het onderwerp bespreekbaar te maken. Het is dichterbij dan je denkt…we kunnen elkaar helpen.”

De vluchtelingen- en immigrantenstroom leidde recentelijk tot vocale initiatieven in Nijmegen en Amsterdam.  Jihan Sawah is samen met Leoni Dommerholt en Saskia Frankena de drijvende kracht achter het project Zing Nederlands, met zijn allen Nederlandse liedjes zingen. „Ik heb Engels geleerd met hulp van de liedjes van George Michael en Whitney Houston", zegt Jihan Sawah, een Nijmeegse van Syrische afkomst. „Uit eigen ervaring weet ik hoe goed muziek werkt om een taal te leren." Het oorspronkelijk uit Belgie afkomstige ‘Zing Nederlands Met Me’ vindt één keer per maand plaats in de bovenzaal van Paradiso. Onder live begeleiding worden tijdens de sessies zes verschillende Nederlandse liedjes gezongen.

Bibliotheek Zuid-Kennemerland organiseerde in oktober en in november twee avonden "Zingen in de Bieb", zingend Nederlands leren. Beide keren waren er ook Koepelbewoners, vluchtelingen uit Syrië bij. "De avonden waren beide erg leuk en een beetje ontroerend: zo hoorden wij : Lang zal hij leven ook in het Arabisch! Ook een eenvoudig kinderliedje “Hoofd, schouders knie en teen” hoorde ik op een gewone dag in de Bibliotheek een keer terug door een van de jongens die bij de avond was geweest ", aldus Lydia van Duijn, consulent laaggeletterde volwassenen. "Het effect ervan? Wij gaan altijd uit van de 3 fundamenten om de taal te leren: School, een taalmaatje en de Bibliotheek. En natuurlijk alles wat aan contact en uitingen daar bij kan komen".

Bekijk een korte impressie van een muzikale avond in de Bibliotheek van Hengelo "Zing Nederlands met me":

Ook Bibliotheek Rotterdam heeft plannen voor dit soort bijeenkomsten.

Meertalig.nl biedt met “Gebruik liedjes in andere talen” een lesidee aan om kinderen in de klas eens liedjes te laten beluisteren in andere talen dan het Nederlands. De Nederlandstalige kinderen in de klas ontdekken op deze speelse manier leren dat er andere talen en muziekculturen zijn. De meertalige kinderen komen zo ook eens ergens anders dan thuis in aanraking met hun thuistaal.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam:

Anders nog iets? liedjes voor wie Nederlands leert, door Helga Van Loo, Janjaap de Vries (meer info zie hierboven)

 

‘Toen wij naar Rotterdam vertrokken”. Een leuk initiatief van alweer meer dan 15 jaar terug. Zangers, muzikanten van niet-Nederlandse afkomst vertolken op deze cd klassieke Rotterdamse liedjes als Keltelbinkie en Ali Cyaankali in o.a. Turkse, Iraanse en Spaanse stijl.

 

Tip:

Gehrels online van het Gehrels Instituut, dat het tijdschrift  Pyramide uitgeeft met lesideeën voor muziek, zingen etc. Niet alle artikelen zijn in te zien via de website. Het tijdschrift ligt ter inzage op de 4e verdieping van de Centrale Bibliotheek. Het novembernummer en het daaropvolgende januarinummer 2017 bevatten artikelen over het zingen in het Engelse taalonderwijs met praktische lesvoorbeelden.

 

Lees elders op deze blog:

·  Muziekles voor zevende verjaardag geeft breinontwikkeling een boost

·  Muziekles in het eerste levensjaar goed voor het kind

·  Muziekles op middelbare school bevordert taalvaardigheid

·  Beter een taal leren met zingen

·  Positief effect muziekles op jonge leeftijd biologisch verklaard

·  Een illusie armer?

·  Verband aangetoond tussen ritmische en grammaticale vaardigheden

Bronnen: o.a. Volkskrant 22 mei 2010 (citaat Henkjan Honing) en de Gelderlander (Nijmeegs initiatief)

 

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt spam-inzendingen te voorkomen. Let op: hoofdlettergevoelig.
Beeld-CAPTCHA
Voer de bovenstaande karakters in.