Groter en groter (De Boekenneus Alek Dabrowski)

09 feb 2017

De Boekenneus steekt zijn neus graag in boeken. Hij leest fictie en non-fictie en heeft een neus voor actuele verhalen en levenslessen in de literatuur. De boekenneus is Alek Dabrowski. 

De Boekenneus volgt de actualiteit en ontkomt er dus niet aan de neus in het fenomeen Donald Trump te steken. Het begrip ‘alternatieve feiten’ doet lezers denken aan 1984 van George Orwell, momenteel een bestseller in Amerika. In deze klassieker geeft Orwell een beeld van een totalitaire staat. Het ministerie van Waarheid geeft positieve en simpele betekenissen aan bestaande woorden en levert zo alternatieve feiten. Deze taal noemt Orwell ‘newspeak’.

Er zijn talloze boeken verschenen met machtige mannen, heersers met een grote mond, in de hoofdrol. Trumps obsessie met grootsheid – ‘Make America great again’ – doet mij ook denken aan voorbeelden uit het dierenrijk. Stephen Jay Gould was een Amerikaanse bioloog die ingewikkelde wetenschappelijke zaken voor een breed publiek begrijpelijk uitlegde. Hij is vijftien jaar geleden overleden, maar zijn boeken zijn nog goed leesbaar, zoals de bundel Honderdvijftig jaar na Darwin.

Biologen zijn het erover eens dat soortontwikkeling gedreven wordt door variatie en selectie. Door natuurlijke selectie planten exemplaren die beter toegerust zijn om in een bepaald milieu te overleven, zich sneller voort. Giraffen met langere nekken dan hun soortgenoten zullen in een gebied waar de blaadjes heel hoog hangen, meer nakomelingen krijgen dan soortgenoten met kortere nekken. Op den duur zullen giraffen in dat milieu structureel langere nekken hebben dan hun voorouders.

Er is een andere selectie mogelijk: seksuele selectie. Hier bepaalt niet de omgeving de richting van de evolutie, maar de keuzes van het wijfje. Mannetjesparadijsvogels met het mooiste verenkleed worden als eerste gekozen door vrouwtjesparadijsvogels. De soortgenoten met saaie kleuren sterven op den duur uit.

Reuzenhert in het American Museum of Natural History. Foto: J.M. Luijt

In Europa leefde tot 10.000 jaar geleden het reuzenhert (Megaloceros giganteus), vroeger Ierse eland genoemd. In Nederland worden nog altijd fossielen gevonden van dit hert dat vooral opviel door zijn enorme gewei met een spanwijdte van drie-en-een-halve meter en een gewicht van vijfentwintig kilo. Biologen vragen zich af wat het nut kan zijn geweest van zo’n groot gewei. Er kon nauwelijks mee gevochten worden. Anti-Darwinisten zagen er een bewijs in tegen de evolutie. Maar vanuit seksuele selectie is de grootte goed te verklaren. Het gewei was bedoeld om vrouwtjesherten te imponeren en om de dominantierangorde met andere mannetjes te bepalen, zonder daadwerkelijk te hoeven vechten.

Stephen Jay Gould schrijft smakelijk over dit reuzenhert. Biologen stellen zich de vraag waardoor hij uitgestorven is. Is hij bezweken onder zijn gigantische gewei? Gould denkt van wel: “Die Ierse eland was waarschijnlijk het slachtoffer van zijn eigen vroegere succes. 'Sic transit gloria mundi.' In het Nederlands: ‘Zo vergaat de wereldse grootsheid.’ 

Marten Toonder was zowel een uitstekend schrijver als tekenaar. In zijn werk hield hij de lezer een maatschappelijke spiegel voor. De grote Barribal is een verhaal uit 1965. Het is nog steeds actueel. Rommeldam is in de ban van een nieuwe leider, de grote Barribal. Hij belooft orde en rechtvaardigheid. Dat er strenger moet worden gestraft gaat er ook bij de burgemeester in als koek. Iedereen volgt hem, vooral omdat hij klare taal gebruikt, een soort ‘newspeak’. Het zijn eenvoudige ronde woorden, want ‘wat u niet begrijpt is onzin’. Professor Sickbock ziet het verschijnsel als mooi studiemateriaal. Hij geeft de grote Barribal een podium en manipuleert er op los door reuzenvoetafdrukken in de Rommeldamse sneeuw te maken. Ook verzorgt hij televisieoptredens met de grote Barribal.

Het volk laat zich meeslepen en gelooft in de rechtvaardigheid die de grote Barribal voorstaat. Bommel is sceptisch en krijgt het hard te verduren. De Rommeldammers vinden het al verdacht dat hij geen televisie heeft om de uitzendingen van de grote Barribal te bekijken. Hij wordt uitgemaakt voor zedeloos en anti-Barribal. Uiteindelijk blijkt de grote Barribal een klein opdondertje met een piepstem. In zijn grot kon hij imponeren via echo’s en schaduwen. Bommel weet de ‘grote’ Barribal te ontmaskeren. Het kost Tom Poes vervolgens heel wat moeite de bevolking te overtuigen dat hun leider slechts een dwerg was.

De conclusies over mannetjes die zichzelf opblazen en almaar groter worden zijn makkelijk te trekken. Je kunt ze samenvatten in uitdrukkingen als ‘veel geschreeuw, weinig wol’ of ‘hoogmoed komt voor de val’. De vraag blijft staan hoe natuurlijke en/of seksuele selectie deze mannetjes zo groot hebben gemaakt. 

 

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt spam-inzendingen te voorkomen. Let op: hoofdlettergevoelig.
Beeld-CAPTCHA
Voer de bovenstaande karakters in.