Heel de aarde is je vaderland

30 apr 2015

Dat staat te lezen op de gevel van de centrale vestiging van de Bibliotheek Rotterdam. Het is een tekst van Erasmus—en ook weer niet. Dat zit zo. In 1500 publiceerde Erasmus voor het eerst een verzameling van spreekwoorden en uitdrukkingen die hij had verzameld bij het uitoefenen van zijn favoriete hobby: het lezen van Griekse en Latijnse teksten uit de Oudheid. Het boekje verscheen in Parijs. Het telde 838 spreekwoorden.

Maar Erasmus bleef Grieken en Romeinen lezen. Daarom groeide zijn verzameling spreekwoorden in de loop der jaren enorm. Al tijdens zijn leven (1466–1536) publiceerde Erasmus nieuwe, dikkere uitgaven. Dit boek is bekend geworden onder de titel Adagia. Het werd een belangrijke pijler van Erasmus’ faam. Uiteindelijk sprokkelde hij 4151 spreekwoorden bij elkaar.

Eén van de spreekwoorden die Erasmus verzamelde, is “Heel de aarde is je vaderland.” Dit motto past natuurlijk perfect bij onze tijd van mondialisering. De wereld is één groot dorp geworden. In Erasmus’ tijd was het allemaal iets minder vanzelfsprekend, moeizamer en beperkter qua schaal. De aarde was toen ook beduidend kleiner, als je begrijpt wat ik bedoel.

Erasmus vatte dit oude spreekwoord ook iets minder mondain op dan je zou denken. Hij legt het zelf uit. “Ik wil een burger van de hele wereld zijn, niet van één plaats, een landgenoot van iedereen.” Het gaat hem erom dat je overal thuis kunt zijn. Erasmus hecht niet aan nationaliteiten of gemeentegrenzen. Het maakt hem niet uit waar hij is, hij kan overal gelukkig zijn. Een variant op deze spreuk is dan ook het klassieke “Waar het goed is, is m’n vaderland.” Moeten we Erasmus misschien eerder onverschillig dan kosmopolitisch noemen?

In elke geval past dit spreekwoord prima bij (en: op) de Bibliotheek Rotterdam. Zo heeft de bibliotheek Erasmus Online, haar eigen Wereldcatalogus van Erasmusdrukken, die via internet voor iedereen ter wereld gratis toegankelijk is. Ook is de Erasmuscollectie tot in detail beschreven in de online catalogus. Zo kan iedereen in Nederland en ook daarbuiten vanuit z’n eigen luie of actieve stoel zien welke schatten in de kluis van de Bibliotheek Rotterdam staan.

Erasmus’ adagium past bij de Bibliotheek Rotterdam als juffrouw Doddel bij heer Bommel. Maar het beste motto voor de bibliotheek komt niet van een Griekse of Romeinse auteur. Nee, het komt van Erasmus zelf. In een van zijn brieven schrijft hij: “Waar ik mijn boeken heb, daar ben ik thuis.” De Bibliotheek Rotterdam heeft een van de grootste Erasmuscollecties ter wereld. Daarmee is de vraag naar Erasmus’ thuis wel beantwoord. In Gouda kunnen ze hier alleen maar van dromen.

 

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt spam-inzendingen te voorkomen. Let op: hoofdlettergevoelig.
Beeld-CAPTCHA
Voer de bovenstaande karakters in.