Erasmus en Youp

15 apr 2015

“Hoe onbenulliger iets is, des te meer bewonderaars krijgt het.” Mijn favoriete citaat uit Lof der Zotheid van Erasmus. Kijk een avond TV en je ziet dat deze woorden in 2015 even goed kloppen als in 1511. Waarom? Omdat Erasmus schrijft over mensen. En mensen veranderen niet wezenlijk.
 

Natuurlijk zijn wij nu in allerlei opzichten heel anders dan Erasmus en zijn tijdgenoten. We zijn continu in de weer met onze automobiel en met ons mobieltje. We reizen de hele wereld over. We bellen en teksten bij het leven. We zijn dag en nacht online. We hebben virtueel contact.

Maar dit zijn technische kanten van ons gedrag. Allerlei praktische zaken en omstandigheden leiden ons gedrag. Die omstandigheden zijn anders in 2015 dan ze waren in 1511. Maar de oorzaak van ons gedrag is onveranderd. Het wordt gestuurd door gevoel en verstand, door liefde en haat, verlangen en afkeer, enzovoort. Dat is van alle tijden.

Voor Erasmus gold hetzelfde, als hij terugkeek naar de oude Grieken en Romeinen die hij zo bewonderde. Veel boeken uit de Oudheid gaan over mensen en hun gedrag. Om te beginnen in theorie. Filosofen als Plato, Aristoteles en Seneca hebben uitgebreid geschreven over het gedrag van mensen, over hun wenselijke en onwenselijke drijfveren. Erasmus bewonderde Seneca.

Misschien nog wel meer bewonderde Erasmus schrijvers die in literaire en verhalende vorm over het menselijke gedrag hebben geschreven. Neem de Romeinse dichter Horatius, die al rond 20 vóór Christus schreef: “Wie reist zonder zichzelf mee te nemen?” Er is geen geografische oplossing voor een emotioneel probleem.

Humanisten als Erasmus waren dol op schrijvers die in hun ogen het nuttige met het aangename verenigden. Schrijvers die om te beginnen kunnen bekoren door hun stijl, door hun literaire talent, en dat vervolgens benutten om de lezer in morele zin te onderwijzen.

Zo’n idool van Erasmus was de Griek Lucianus uit de 2e eeuw na Christus. Hij had een groot gevoel voor humor en satire als middelen om mensen iets over henzelf te leren. Youp van ’t Hek zou je een moderne Lucianus kunnen noemen. Erasmus was een vroegmoderne Lucianus. Ook hij was verzot op humor en satire.

Het bekendste voorbeeld daarvan is zijn boek Lof der Zotheid uit 1511. Het is een satire op mens en maatschappij—en dan vooral op de kerk, maar ook op leraren, artsen, kunstenaars en zo. De hele tekst is een toespraak van Mevrouw Zotheid die een lofzang op zichzelf houdt. Tjokvol met uitspraken die voor ons vandaag de dag nog even actueel zijn:

“Een leven zonder plezier is geen leven.” “Kun je van iemand anders houden als je niet van jezelf houdt?” “Het belangrijkste voor geluk is dat je wilt zijn wat je bent.” “Niets is dwazer dan misplaatste wijsheid.” “Mensen zijn in de ban van bedrog en misleiding.” “Niets geeft echt plezier als je het niet met iemand kunt delen.”

 

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt spam-inzendingen te voorkomen. Let op: hoofdlettergevoelig.
Beeld-CAPTCHA
Voer de bovenstaande karakters in.