Erasmus en Humberto

03 dec 2015

Gisteren ging de TV-column van Angela de Jong in het Algemeen Dagblad over Humberto Tan. Hij had dinsdag in zijn programma RTL Late Night een Amerikaan te gast die voor CNN een film over Zwarte P. had gemaakt en dit onderdeel van het Sinterklaasfeest sterk veroordeelde. Op het eind vroeg hij Humberto om z’n mening. Die blijkt een moderne Erasmus!

We weten inmiddels dat het onderwerp Zwarte P. de gemoederen verdeelt en sterk verhit. Protesten bij Sinterklaasintochten. Vandalisme in supermarkten die niet de gewenste kleuren gebruiken. Zelfs korte gedingen om het eigen gelijk te halen en dat via de rechter aan anderen op te leggen.

Hier zijn we aanbeland bij iets waarmee Erasmus altijd onmiddellijk wordt verbonden: tolerantie. Maar zoals wel vaker moeten we oppassen voor anachronisme. Erasmus leefde rond 1500. Zijn samenleving was in veel opzichten wezenlijk anders dan onze samenleving.

Zo leefde Erasmus niet in een rechtsstaat. Wij wel. Wij hebben een grondwet plus veel wetten die bepalen wat wij wel en niet mogen doen. Deze wetten gelden voor iedereen. Niemand staat boven de wet. Dat gold voor de samenleving van Erasmus niet. Daarom is tolerantie in 1515 niet te vergelijken met tolerantie in 2015.

Voor Erasmus is tolerantie alleen van toepassing op geloofszaken. En ook binnen dit beperkte gebied dan nog sterk beperkt—naar onze maatstaven. Met moslims en joden heeft hij niets. Ze laten hem koud, omdat ze in zijn ogen het verkeerde geloof aanhangen. Erasmus was een overtuigd christen en katholiek.

Moslims komen in zijn boeken alleen voor als Turken en alleen in politiek-militaire zin. Want in 1529 waren ze opgerukt tot Wenen. Ze vormden een militaire bedreiging. Volgens mij kende Erasmus zelf geen moslims. Joden bekeek Erasmus met de skepsis waarmee ze 2000 jaar lang door christenen zijn bekeken. Bovendien stond het Joodse geloof voor hem symbool voor een geloof waarin regels en rituelen de boventoon voeren. Tegen ritualisme in de katholieke kerk verzette Erasmus zich met hand en tand.

Maar hierover gaat het niet, als Erasmus over tolerantie schrijft. Hij heeft het alleen over het tolereren van christenen die niet de leer van de katholieke kerk volgen. Zo beperkt is het. In onze ogen dan—want voor Erasmus’ tijd was dit een heel tolerant standpunt! Wie anders gelooft, moet je niet vervolgen, maar bekeren, vond Erasmus. Je moet dus het gesprek aangaan.

In onze maatschappij is deze keuze in geloofszaken niet aan de orde. De wet garandeert vrijheid van geloof. Tolerantie van moslims of boeddhisten is niet aan de orde. Hetzelfde geldt voor andere aspecten van levensbeschouwing en zo. Het opperen van tolerantie geeft in zulke gevallen juist blijk van arrogantie en impliciete onderdrukking.

De kwestie Zwarte P. vind ik een goed voorbeeld waar tolerantie wel op haar plaats is. Iedereen mag hierover vinden wat hij of zij wil. De wet bepaalt niet of Zwarte P. wel of niet mag bestaan en in welke kleuren. Van dit onderwerp een rechtszaak maken getuigt van intolerantie. In gesprek gaan met ‘de ander’ is hier een prima middel om elkaars standpunt te leren kennen en te begrijpen (of niet), maar in ieder geval te tolereren. Zonder boycot, zonder angst, zonder geweld. Dat deed Humberto Tan. Dat vond Angela de Jong geweldig. Allemaal volledig in de geest van de Rotterdammer Erasmus.

 

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt spam-inzendingen te voorkomen. Let op: hoofdlettergevoelig.
Beeld-CAPTCHA
Voer de bovenstaande karakters in.