Erasmus en het geloof

24 feb 2015

Erasmus was overtuigd van zijn geloof. Zijn geloof was het christelijke geloof. En dan de katholieke versie, want toen Erasmus werd geboren, waren alle christenen katholieken. De splitsing tussen katholieken en protestanten ontstond pas tijdens het leven van Erasmus.

Luther was de man die de eerste scheiding onder christenen veroorzaakte. Net als Erasmus had hij kritiek op misstanden in de katholieke kerk. Maar Erasmus bracht zijn kritiek vaak op een milde en sarcastische manier naar buiten. Bijvoorbeeld via humoristische boeken zoals Lof der Zotheid (1511) en Gesprekken (1519). Bovendien schreef hij al zijn teksten in het Latijn. Erasmus schreef bewust alleen voor geschoolde lezers. Luther bewust niet—hij zou dol zijn op internet, waar ook iedereen zonder verstand en zonder manieren z’n mening kan spuien.

Erasmus en Luther hadden totaal verschillende karakters. Erasmus was een man van harmonie, evenwicht en nuance. Luther was een drammer—een fundamentalist die ten koste van alles zijn eigen gelijk wilde halen. Erasmus had felle kritiek op de katholieke kerk, maar hij wilde de eenheid onder christenen bewaren. Ironisch genoeg kreeg hij van katholieken het verwijt dat hij het pad voor Luther gebaand had, terwijl de protestanten hem verweten dat hij niet voor hun kant wilde kiezen.

Het duurde niet lang of Erasmus’ nachtmerrie werd werkelijkheid. De opdeling van het christendom bleef niet beperkt tot een tweedeling. Onder protestanten kreeg je al snel eerst lutheranen, zwinglianen en calvinisten, daarna ook anabaptisten, remonstranten, contraremonstranten, socinianen, nederlands-hervormden, gereformeerden, baptisten, jehova’s getuigen en zo meer.

De film Life of Brian (1979) parodieert deze menselijke eigenschap op een kunstige manier. Zo veel mensen, zo veel wensen—schreef Terentius al in de tweede eeuw voor Christus. Het is iets dat bij mensen hoort, niet alleen bij gelovige mensen. Je ziet het ook in de politiek.En je ziet het niet alleen bij christenen, maar ook bij moslims, want er zijn sjiieten, soennieten, soefisten, koranisten, asharieten, qadarieten, enz. En ook in het jodendom, hindoeïsme en boeddhisme komt dit voor.

Over geloof heeft Erasmus veel geschreven waarmee we ook nu ons voordeel kunnen doen. Ook al schrijft Erasmus specifiek over het christelijke geloof, vaak hebben zijn woorden een strekking die ook op andere gelovigen van toepassing is. Neem een brief van 30 maart 1527: “Met welke wapens versla je iemand die niets aanvaardt behalve de Heilige Schrift en die deze tekst naar eigen inzicht uitlegt?” En in Gesprekken schrijft hij: “Wat kun je onder het mom van godsdienst niet bereiken?”

Op Erasmus’ verjaardag in 2014 heeft Naima Azough het belang van Erasmus voor alle gelovigen prachtig onder woorden gebracht. Zij vertelde over de invloed die Erasmus op haar als moslimvrouw heeft gehad. Naima groeide op met de zoete geur van het geroosterd meel van de Menebafabriek in Rotterdam-Zuid. Zij leest in Lof der Zotheid “een ontroerend pleidooi voor een eerlijk en oprecht geloven, vrij van dogma en valsheid en vol van naastenliefde.” Naima’s hele verhaal kun je hier lezen.

 

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt spam-inzendingen te voorkomen. Let op: hoofdlettergevoelig.
Beeld-CAPTCHA
Voer de bovenstaande karakters in.